Hooggebergtebehandeling is intensieve longrevalidatie in een astmacentrum op meer dan 1500 meter hoogte. Het Zorginstituut heeft onderzocht of deze behandeling in het hooggebergte voor mensen met zeer ernstige astma voldoende effectief is om uit het basispakket vergoed te worden. Het Zorginstituut concludeert dat de meerwaarde van hooggebergtebehandeling in vergelijking met longrevalidatie op zeeniveau niet is aangetoond. Daarom maakt hooggebergtebehandeling vanaf 10 december 2019 geen deel uit van het basispakket.
Download: Standpunt hooggebergtebehandeling bij ernstig refractair astma (herbeoordeling)
Download: Bijlage integrale tekst ontvangen reacties op conceptstandpunt Hooggebergtebehandeling 2019
[Peter van Hal, longarts Zorginstituut Nederland]
Mensen kunnen nog steeds verwezen worden voor longrevalidatie in het hooggebergte, maar dat zal onder gewijzigde condities moeten plaatsvinden.
[Voice-over]
Wat is ernstig refractair astma? En wat houdt het standpunt van het Zorginstituut over hooggebergtebehandeling in?
[Peter van Hal]
Iedereen in Nederland kent wel een persoon die last van astma heeft. En we weten tegenwoordig dat astma geen uniforme ziekte is. Er zijn verschillende vormen van astma. Van heel mild, waarbij mensen af en toe
een puffer gebruiken. Aan de andere kant van het spectrum van astma zijn mensen met zeer ernstige astma, die dagelijks klachten hebben en ook nog klachten hebben ondanks de medicijnen die ze gebruiken. En ze worden vaker dan andere mensen opgenomen in een ziekenhuis, soms wel 2 of 3 keer per jaar. Dan praten we over ernstig refractair astma. En met name die groep is het meest gebaat bij het aanbieden van longrevalidatie. Die revalidatie kan aangeboden worden in 1 van de 5 longcentra in Nederland, maar kan ook plaatsvinden in de bergen.
In Nederland, we leven in een welvarend land, is die zorg enorm goed geregeld. Er zijn veel nieuwe medicamenten die ook toegepast kunnen worden, die ook gebruikt kunnen worden door deze groep mensen met ernstig refractair astma, en dan denk ik aan nieuwe inhalatiemedicatie of nieuwe monoklonale antistoffen. Daarnaast zijn er longcentra in Nederland, die bieden longrevalidatie aan. En ook dat is in Nederland zeer goed geregeld, onder voorwaarden kunnen mensen door hun behandelende longarts verwezen worden naar de longcentra in Nederland.
[Voice-over]
Al sinds de jaren 50 gaan patiënten met ernstig astma voor behandeling naar het hooggebergte. Heeft dit nog altijd meerwaarde?
[Peter van Hal]
Mensen worden vanuit Nederland verwezen naar Zwitserland voor hooggebergtebehandeling revalidatie in het hooggebergte. Dat wordt ook met succes gedaan, mensen knappen daar enorm op. Aan de andere kant zijn er nieuwe ontwikkelingen geweest in de behandeling van ernstig refractair astma. En met die nieuwe ontwikkelingen kwam er op een gegeven moment ook discussie op gang: heeft revalidatie in het hooggebergte een meerwaarde ten opzichte van revalidatie zoals we dat in Nederland aanbieden?
Dat heeft uiteindelijk geresulteerd in een onderzoek, gestart in 2014. Dat onderzoek is gedaan door een onafhankelijke onderzoeksgroep. Op een gegeven moment kwamen de resultaten van dat onderzoek. Er is toen ook een adviescommissie ingeschakeld en die heeft het Zorginstituut bij de bestudering van de resultaten tweemaal geadviseerd. En uiteindelijk is de conclusie van dat onderzoek dat de revalidatie in het hooggebergte geen meerwaarde oplevert ten opzichte van revalidatie in de andere longcentra in Nederland.
[Voice-over]
Het Zorginstituut laat al zijn standpunten over welke zorg wel of niet vergoed wordt uit het basispakket toetsen door de Wetenschappelijke Adviesraad.
[Patrick Bossuyt, oud-voorzitter Wetenschappelijke Adviesraad]
De Wetenschappelijke Adviesraad is een breed samengestelde raad. Er zitten professionals bij uit allerlei hoeken van de wetenschap. Clinici, gezondheidseconomen, methodologen. En zij werken in een aantal commissies, er zijn verschillende commissies. Een commissie kijkt naar de geneesmiddelen, een tweede kijkt naar de behandelingen, en een andere commissie kijkt naar langdurige zorg. Nadat het Zorginstituut het wetenschappelijk onderzoek heeft samengevat, wordt het rapport voorgelegd aan de Wetenschappelijke Adviesraad met een aantal vragen. En die vragen om advies gaan over de interpretatie van het onderzoek, of bepaalde tekortkomingen ernstig zijn, of minder ernstig. En of de conclusies die het Zorginstituut wil trekken onderbouwd kunnen worden door de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek.
[Peter van Hal]
De conclusie van de duiding van het Zorginstituut is dus dat de behandeling van de longrevalidatie in het hooggebergte geen meerwaarde heeft, geen bewezen meerwaarde heeft ten opzichte van de longrevalidatie in een van de longcentra in Nederland. En om behandelingen te vergoeden vanuit het basispakket wordt er in Nederland gestreefd om alleen maar bewezen effectieve behandelingen op te nemen.
[Leest het volledige standpunt op de website van Zorginstituut Nederland. Een productie van Zorginstituut Nederland 2019.]
Criterium 'stand van de wetenschap en praktijk'
Het Zorginstituut gaat heel nauwkeurig te werk bij het vaststellen of een behandeling echt werkt. Er moet aantoonbare meerwaarde voor patiënten zijn. In de wet heet dit: de zorg moet voldoen aan de stand van de wetenschap en praktijk. Dat hebben we in dit standpunt bestudeerd.
Eerder standpunt over hooggebergtebehandeling uit 2014
In december 2014 heeft het Zorginstituut ook al een standpunt ingenomen over behandeling van ernstig astma in het hooggebergte. Voor dit onderzoek onderscheidden we 2 groepen astmapatiënten, namelijk de groep ‘kinderen en volwassenen met ernstig refractair astma’ en de groep ‘overige mensen met astma’. Onze conclusie in 2014 luidde, dat voor de groep ‘overige mensen met astma’ niet aangetoond kon worden dat de hooggebergtebehandeling voldoende bewezen effectief is in vergelijking met behandeling op zeeniveau.
Vervolgonderzoek in Refrast-studie
Sinds 2014 wordt hooggebergtebehandeling niet langer vergoed voor de groep ‘overige mensen met astma’. Dit is het merendeel van alle astmapatiënten. Hooggebergtebehandeling voor volwassenen en kinderen met refractair astma bleef wel vergoede zorg. Daarbij werd als voorwaarde gesteld, dat de betrokken zorgpartijen methodologisch goed opgezet wetenschappelijk onderzoek zouden gaan doen. Betrokken partijen hebben hiervoor de Refrast-studie opgezet, waarin hooggebergtebehandeling wordt vergeleken met behandeling op zeeniveau.
Conclusie van de herbeoordeling in 2019
Om bij hooggebergtebehandeling van meerwaarde voor de patiënt te kunnen spreken, moet worden aangetoond dat patiënten op korte en lange termijn (na 3 en 12 maanden) betere kwaliteit van leven hebben, meer controle over hun astma hebben en dat ze minder medicatie nodig hebben dan bij behandeling op zeeniveau. Op basis van de huidige gegevens is het effect van hooggebergtebehandeling op alle 3 de uitkomsten zeer onzeker. De meerwaarde van hooggebergtebehandeling in vergelijking tot behandeling op zeeniveau is dus niet aangetoond.
Reactie op kamervragen
Tijdens het Algemeen Overleg van 19 december 2019 zijn er enkele vragen gesteld aan minister Bruins over het standpunt van het Zorginstituut. De minister heeft toegezegd dat hij schriftelijk op deze vragen zou reageren. Ook heeft hij toegezegd het Zorginstituut om een schriftelijke toelichting te vragen. Beide brieven zijn op 31 januari 2020 verstuurd aan de Tweede Kamer.