Zorginstituut Nederland evalueert de toepassing van het standpunt High intensity focused ultrasound bij volwassen patiënten met essentiële tremor. Hierbij evalueert het Zorginstituut de passende organisatie en inzet van high intensity focused ultrasound (HIFU) bij deze patiëntengroep, volgens de afspraken in het standpunt en het bijbehorende waarborgendocument.
Standpunt HIFU bij volwassen patiënten met essentiële tremor
In december 2023 bracht het Zorginstituut het standpunt High intensity focused ultrasound bij volwassen patiënten met essentiële tremor uit. Hierin concludeert het Zorginstituut dat HIFU voldoet aan ‘de stand van de wetenschap en praktijk’ bij patiënten met matige tot ernstige essentiële tremor, die onvoldoende reageren op medicatie en niet in aanmerking komen voor diepe hersenstimulatie (DBS). Een tremor is het vanzelf en oncontroleerbaar trillen of schudden van een deel van het lichaam. Bij HIFU gebruikt de arts geluidsgolven (ultrasound, echo) om de tremor te behandelen. Om gepast gebruik van deze behandeling te bevorderen hebben de beroepsgroepen van de Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie (NVvN) en de Nederlandse Vereniging voor Neurologie (NVN) in een waarborgendocument omschreven wanneer een patiënt in aanmerking komt voor HIFU en waar de (organisatie van) zorg aan moet voldoen. Dat gaat over de volgende onderwerpen:
- indicatiecriteria;
- centrale indicatiestelling;
- ontwikkelen van informatie voor samen beslissen;
- kwaliteitscriteria behandelaars en behandelcentra;
- onderzoek naar de effectiviteit en veiligheid van de behandeling in de praktijk.
De vergoeding van HIFU is op 5 augustus 2022 ingegaan.
Evaluatievragen en voortgang
Op basis van het standpunt en het waarborgendocument hebben we 15 evaluatievragen opgesteld. We doen een kwalitatieve beoordeling van alle evaluatievragen tijdens de voortgangsmetingen. We doen ook een kwantitatieve beoordeling van de evaluatievragen over de toepassing van HIFU in de praktijk, tijdens de effectmetingen.
| Nummer | Evaluatievraag | Voortgangsmeting 1 – maart 2026 |
|---|---|---|
| 1 | Is er een declaratiecode voor HIFU aangemaakt door de NZa en wordt deze gebruikt om de zorg te declareren? | De zorgactiviteitcode voor HIFU is beschikbaar en wordt gebruikt sinds februari 2026. |
| 2 | Worden patiënten met essentiële tremor die in aanmerking komen voor een HIFU eerst besproken in een multidisciplinair overleg (MDO)? | Patiënten met essentiële tremor die in aanmerking komen voor een HIFU worden besproken in het MDO functionele neurochirurgie. |
| 3 | Is er patiënteninformatie ontwikkeld voor HIFU bij essentiële tremor? | De informatie is ontwikkeld en gepubliceerd op de website van de NVN. |
| 4 | Hoe zijn de beroepsgroep, instellingen en zorgverzekeraars geïnformeerd over het standpunt? In hoeverre is het vastgelegd in geldende kwaliteitsdocumenten? | De criteria met betrekking tot HIFU worden in een lokaal protocol vermeld. De beroepsgroep overweegt om informatie uit het standpunt verder te verspreiden of vast te leggen in een kwaliteitsdocument, zodra het ziektebeeld landelijk speelt. |
| 5 | Hebben de behandelteams in de centra die HIFU uitvoeren de training van de fabrikant gevolgd? Hebben zij een certificering gekregen voor het succesvol voltooien hiervan? | Het Amsterdam UMC is het enige ziekenhuis waar deze behandeling nu wordt uitgevoerd. Het behandelteam heeft de training gevolgd en is gecertificeerd. Tot nu toe is de fabrikant bij alle behandelingen aanwezig geweest. |
| 6 | Worden de patiënten die een HIFU-procedure hebben ondergaan door de behandelcentra geregistreerd in het kwaliteitsregister voor neurochirurgen (Quality Registry Neuro-Surgery, QRNS)? Worden alle gegevens geregistreerd zoals opgenomen in het waarborgendocument? | De dataregistratie zoals opgenomen in het waarborgendocument lijkt te breed zijn opgezet. Niet alle zaken hieruit kunnen worden bijgehouden. Er volgt een voorstel vanuit de beroepsgroep voor een aangepaste lijst van bij te houden gegevens. Op deze manier zullen ook eerdere behandelingen, van voor deze herziening, worden gerapporteerd. Het Zorginstituut ziet graag dat gegevens over effectiviteit en complicaties worden opgenomen in de registratiedata, zo mogelijk ook 12 maanden na de operatie. Waar nodig kan de beschrijving in het waarborgendocument aangepast worden. |
| 7 | Is er door de beroepsgroep in 2027 en 2029 een evaluatierapport opgesteld over gepast gebruik, effectiviteit en complicaties, en is dit gedeeld met Zorginstituut Nederland? | HIFU is sinds 2025 beschikbaar als behandeloptie bij essentiële tremor. In 2028 zal een effectmeting plaatsvinden op basis van de eigen registratiedata van de beroepsgroep en declaratiedata. |
| 8 | Hoeveel patiënten worden jaarlijks behandeld met HIFU en wat zijn de bijbehorende kosten? Hoe verhoudt zich dat tot de raming? |
Antwoord volgt bij effectmeting 1. Huidige stand van zaken: HIFU wordt inmiddels toegepast in Nederland. In 2025 zijn er 10 behandelingen uitgevoerd. De verwachting is dat er dit jaar zo’n 25 tot 50 behandelingen zullen plaatsvinden. |
| 9 | Voldoen alle behandelde patiënten aan de inclusie- en exclusiecriteria zoals weergegeven in het waarborgendocument? | Antwoord volgt bij effectmeting 1. |
| 10 | Hoeveel behandelcentra voor HIFU bij essentiële tremor zijn er in Nederland en hoe verhoudt zich dat tot de raming? Op welke manier coördineert de beroepsgroep het aantal centra? | Antwoord volgt bij effectmeting 1. |
| 11 | Voldoen alle behandelcentra die patiënten met essentiële tremor met HIFU hebben behandeld aan de opgestelde criteria in het waarborgendocument? Hoe wordt dit geborgd? | Antwoord volgt bij effectmeting 1. |
| 12 | Wordt de HIFU procedure uitgevoerd door een behandelteam bestaande uit tenminste een getrainde neurochirurg, neuroloog en radiodiagnostisch laborant? | Antwoord volgt bij effectmeting 1. |
| 13 | Was de HIFU behandeling effectief bij patiënten die een HIFU procedure hebben ondergaan, volgens de rapportage van de registratie van de beroepsgroep? Wat kunnen we hiervan leren vanuit doelmatigheid van deze zorg? | Antwoord volgt bij effectmeting 1. |
| 14 | Hoeveel en welke complicaties zijn opgetreden bij patiënten die een HIFU procedure hebben ondergaan, volgens de rapportage van de registratie van de beroepsgroep? | Antwoord volgt bij effectmeting 1. |
Planning en aanpak van de evaluatie
In het eerste kwartaal van 2025 hebben we via de mail een voortgangsmeting uitgevoerd om de evaluatievragen kwalitatief te onderzoeken. Hiervoor namen we contact op met de sectie functionele neurochirurgie van de NVvN, de werkgroep bewegingsstoornissen van de NVN, Vereniging Hersenletsel.nl en Zorgverzekeraars Nederland (ZN). Uit deze meting bleek dat de implementatie van HIFU in de voorbereidende fase zit en er in Nederland nog geen patiënten worden behandeld.
In het eerste kwartaal van 2026 heeft er een tweede voortgangsmeting plaatsgevonden via een online vergadering. Hieraan namen NVvN, NVN en de afdelingen Neurologie en Neurochirurgie van het Amsterdam UMC deel.
Daarnaast doen we in 2028 een effectmeting, waarin we de toepassing van HIFU in de praktijk kwantitatief onderzoeken. Dit doen we op basis van de eigen registratiedata van de beroepsgroep (als deze beschikbaar zijn) en declaratiedata. Na de eerste effectmeting organiseren we een bijeenkomst met de betrokken veldpartijen om de resultaten te duiden. Afhankelijk van de bevindingen doen we eventueel nog een effectmeting op een later moment. We publiceren de resultaten van de voortgangsmetingen en de eerste effectmeting op deze webpagina. Na de laatste effectmeting publiceren we een beknopt evaluatierapport en sluiten daarmee de evaluatie af.
Betrokken partijen
- Nederlandse Vereniging van Neurochirurgie (NVvN), sectie functionele neurochirurgie
- Nederlandse Vereniging voor Neurologie (NVN), werkgroep bewegingsstoornissen
- Patiëntenfederatie Nederland (PFN)
- Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
Meer informatie of vragen?
Hebt u een vraag over deze evaluatie? Stuur dan een e-mail naar evaluatieprogramma@zinl.nl.