In de langdurige zorg is behoefte aan het meer en beter uitwisselen van wetenschappelijke kennis tussen professionals in onderzoek, onderwijs en zorgpraktijk. We noemen dat ‘kennisinfrastructuur’. Het Zorginstituut adviseert hierover aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), en werkt met verschillende partijen samen aan het optimaliseren daarvan.
Kennisinfrastructuur ondersteunt passende zorg
Een optimale kennisinfrastructuur ondersteunt de beweging naar passende zorg. Kennis uitwisselen kan bijvoorbeeld over hoe zorg het beste wordt geleverd, over welke wensen en behoeften cliënten hebben en wat zorgprofessionals nodig hebben om hun werk goed en met plezier te kunnen doen. En hoe aankomende zorgverleners goed worden voorbereid op het werken in de praktijk. Door van elkaar te leren ontstaat er meer passende langdurige zorg.
Het Zorginstituut heeft verschillende activiteiten uitgevoerd rondom het ontwikkelen van de Kennisinfrastructuur in de langdurige zorg. Deze worden in de volgende paragrafen omschreven.
Visie op verantwoordelijkheid voor een goede kennisinfrastructuur
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft in maart 2023 de Tweede Kamer nader geïnformeerd over het belang van een optimale kennisinfrastructuur voor passende langdurige zorg. Dit was vanwege het advies ‘Kennisinfrastructuur Langdurige Zorg’ dat door het Zorginstituut in juni 2022 heeft uitgebracht.
In vervolg daarop heeft het ministerie van VWS het Zorginstituut verzocht om met het Trimbos-instituut, Vilans en ZonMw een gezamenlijk voorstel te doen over de inrichting van de nodige bestuurlijke verantwoordelijkheden in de kennisinfrastructuur. Dat is in juli 2024 als visiedocument aangeboden aan VWS.
Samenwerken aan implementatie
Het visiedocument biedt een goede kijk hoe wij als samenwerkende partners de kennisuitwisseling kunnen verbeteren. Door op een goede transparante manier samen te werken willen we ook andere partijen uit het langdurige zorg-netwerk aan onze ambities verbinden. Dit doen we door goede afspraken en afstemming.
In deze samenwerking staan 5 ambities centraal:
- We ontwikkelen en benutten effectieve en toepasbare kennis en stimuleren anderen om dat ook te doen.
- We maken gebruik van data voor ‘leren en verbeteren’ en stimuleren anderen dat ook te doen.
- Wij leggen de focus op ‘wat werkt’ voor cliënten en zorgprofessionals en betrekken hen bij alle fases in de kenniscyclus.
- Wij werken domein- en sectoroverstijgend samen en stimuleren anderen om vaker over de eigen grenzen te kijken.
- We willen leren wat werkt in de kennisinfrastructuur en dit inzichtelijk maken. Ook door naar onszelf te kijken en een ‘lerende benadering’ centraal te stellen.
Alliantie ‘Kennisinfrastructuur Langdurige Zorg’
In de zomer van 2024 hebben de bestuurders van het Zorginstituut, het Trimbos-instituut, Vilans en ZonMw een intentieovereenkomst getekend om de samenwerking op dit thema te intensiveren. Deze ‘Alliantie Kennisinfrastructuur Langdurige Zorg’ heeft vervolgens een gezamenlijk werkprogramma opgesteld met deze ambities als basis. Andere partijen zijn welkom zich hierbij aan te sluiten.
Advies ‘Kennisinfrastructuur Langdurige Zorg’
In juni 2022 bracht het Zorginstituut aan de minister voor Langdurige Zorg en Sport een advies uit om de kennisuitwisseling verder te optimaliseren. En te zorgen dat partijen hieraan blijven werken en voortbouwen op geboekte resultaten. Een monitor kan die ontwikkelingen volgen en versterken.
Ga naar het advies ‘Kennisinfrastructuur Langdurige Zorg’ (juni 2022).
Lerende monitor
Het Zorginstituut werkt op verzoek van de minister ook aan een ‘lerende monitor’. Dat doen we samen met partijen. De lerende monitor is bedoeld om aan alle betrokken partijen uit zorg, onderwijs, wetenschap en patiënten en cliënten te laten zien welke stappen worden gezet om een optimale kennisinfrastructuur te bereiken. Dat gebeurt op onconventionele wijze. Dat wil zeggen niet per se cijfermatig. Ook door bijvoorbeeld visualisering, participatief actie-onderzoek en data-analyses tonen we mooie voorbeelden uit de praktijk die opschaling verdienen met het oog op verbeterde implementatie en passende zorg. Tijdens het ‘Zoek het uit!’ congres van 7 oktober 2024 waren er workshops die dienen als input voor de monitor.
In november 2024 verscheen een nieuw document voor de lerende monitor: het rapport ’Meer kennis minder zorgen’. Hiervoor onderzocht bureau Kennisland het perspectief van ouderen, mantelzorgers en onderwijsprofessionals uit het mbo op de kennisuitwisseling in de ouderenzorg. Over hun zienswijze is weinig bekend en de gesprekken en interviews leverden belangrijke informatie op. Het rapport past bij de ambitie om ons te richten op ‘wat werkt’ voor cliënten en zorgprofessionals en hen te betrekken bij alle fases van de kenniscyclus.
Samenwerking Zorginstituut Nederland en mboRijnland
Op 5 januari 2026 is een samenwerkingsovereenkomst ondertekend met mboRijnland. Dit is een belangrijke stap om mbo-zorgprofessionals veel meer te betrekken bij kennisontwikkeling, kennisdeling en toepassing daarvan in de praktijk. Het doel van de samenwerking is de kennisinfrastructuur in de langdurige zorg versterken.
In deze samenwerking richten we een werkplaats in. Deze werkplaats moet ervoor zorgen dat kennis beter doorstroomt naar de werkvloer en dat onderzoekers hun onderzoek beter laten aansluiten op de praktijk. De werkplaats is verbonden aan het practoraat Praktische wijsheid in Welzijn & Zorg en maakt deel uit van het Centrum voor Innovatief Vakmanschap (CIV) Welzijn en Zorg van mboRijnland.
De ambities zijn:
- het verder ontwikkelen van kennis over langdurige zorg die bijdraagt aan kwaliteit van leven en goed werkt
- het versterken van het onderzoekend vermogen in het mbo, ook voor passende zorg
- het erkennen en waarderen van het mbo en mbo-opgeleide zorgprofessionals als een cruciale kracht voor de zorg van nu en van de toekomst.
Vanaf januari 2026 worden deze ambities uitgewerkt tot concrete plannen en activiteiten.
Passende zorg in de langdurige zorg
Onder de langdurige zorg valt de gehandicaptenzorg, de ouderenzorg en de langdurige geestelijke gezondheidszorg. De langdurige zorg is een grote, diverse sector waar veel professionals werken. Veel mensen maken hun leven lang gebruik van deze zorg. Zorg gaat hier vaak niet over behandelen en genezen, maar over zorgen dat mensen kunnen blijven doen wat ze willen doen, over het tegengaan van verslechtering en ondersteuning bij dagelijkse handelingen. Kortom, een zo goed mogelijke kwaliteit van leven organiseren, waarbij ook het afscheid nemen van het leven hoort. Specifieke vragen zoals de uitstroom van medewerkers, wachtlijsten, kostenstijging en zorg-op-maat spelen verder een belangrijke rol. De afgelopen jaren zijn er veel initiatieven geweest om beleid en zorg te verbeteren. De principes van passende zorg gelden tenslotte ook voor de langdurige zorg.
Meer informatie of vragen?
Hebt u vragen over dit advies? Mail uw vraag dan via ons contactformulier.
Tijdlijn
Deze tijdlijn biedt een overzicht van belangrijke stappen in de Kennisinfrastructuur Langdurige Zorg.
Samenwerkingsovereenkomst Zorginstituut en mboRijnland getekend.
Op 21 november 2024 publiceerden we onderzoeksrapport van bureau Kennisland. Op ons verzoek hebben zij onderzocht hoe ouderen, mantelzorgers en onderwijsprofessionals uit het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) kijken naar de kennisdoorstroming in de ouderenzorg. Hun perspectief op kennisuitwisseling is waardevol. Kennisland heeft dit onderzocht in gesprekken en interviews. Het eindrapport bevat 11 aanbevelingen om de kennisinfrastructuur in de ouderenzorg verder te versterken, inclusief voorbeelden en suggesties voor de uitvoering op de korte of langere termijn.
Vilans heeft het rapport ‘Welke kennisvragen hebben zorgprofessionals in de langdurige zorg?’ gepubliceerd. In dit onderzoek zijn zorgprofessionals uit de langdurige ouderenzorg en gehandicaptenzorg bevraagd over welke thema’s zij meer vanaf willen weten, en wat zij voor aanvullende kennisvragen hebben.
Ga voor meer informatie naar het rapport 'Kennisvragen langdurige zorg 2024.
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft in maart 2023 de Tweede Kamer nader geïnformeerd over het belang van een optimale kennisinfrastructuur voor passende langdurige zorg.
Kamerbrief over kennisinfrastructuur en passende zorg Wet langdurige zorg
In juni 2022 bracht het Zorginstituut aan de minister voor Langdurige Zorg en Sport een advies uit om de kennisuitwisseling verder te optimaliseren. En te zorgen dat partijen hieraan blijven werken en voortbouwen op geboekte resultaten.
In 2021 is een onderzoek uitgevoerd door de onderzoeksbureaus Andersson Elffers Felix en XpertiseZorg.
Betrokken partijen
Veel organisaties en instellingen zijn vanuit hun eigen missie betrokken bij het optimaliseren van de kennisinfrastructuur in de langdurige zorg. Voor dit programma werkt het Zorginstituut samen met onder meer:
- AAW, Associatie Academische Werkplaatsen Verstandelijke Beperking
- Actiz, branchevereniging zorgorganisaties ouderenzorg
- Akwa GGZ, Alliantie kwaliteit in de geestelijke gezondheidszorg
- Ieder(in), netwerk voor mensen met een beperking of chronische ziekte
- MboRijnland, onderwijsinstelling voor middelbaar beroepsonderwijs, beroepshavo, contractonderwijs en voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
- SANO, Samenwerkende academische netwerken ouderenzorg
- SKILZ, Stichting Kwaliteitsimpuls Langdurige Zorg
- Verenso, Vereniging van specialisten ouderengeneeskunde
- VGN, Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland
- Vilans, landelijke kennisorganisatie voor de langdurende zorg
- V&VN, beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden en het hieraan verbonden kennisinstituut
En verder met andere cliëntenorganisaties, onderwijsorganisaties, academische netwerken, expertisecentra en overheidsorganisaties waaronder de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).