Zorginstituut Nederland vindt het belangrijk dat patiënten met kanker toegang hebben tot goede en effectieve moleculaire diagnostiek. Dat is een verzamelnaam voor voorspellende testen die de genetische eigenschappen van tumoren bepalen. In een groot uitvoeringstraject hebben we 2 jaar lang samengewerkt met zorgpartijen aan meer landelijk beleid over de inzet van moleculaire diagnostiek bij kanker. Het Zorginstituut heeft het project eind 2023 afgerond waarna zorgpartijen zelf verder hebben gewerkt aan dit onderwerp. Van 2024 tot 2026 hebben wij geëvalueerd hoe de landelijke afspraken in de praktijk werken. Ook hebben we gekeken naar aandachtspunten voor de toekomst. De belangrijkste conclusies staan in de brief ‘Eindevaluatie moleculaire diagnostiek’.
Aanleiding voor het uitvoeringstraject moleculaire diagnostiek
In 2020 ontving de Tweede Kamer een initiatiefnota, waarna het ministerie van VWS het Zorginstituut verzocht een advies uit te brengen over de plaatsbepaling van moleculaire diagnostiek in de Nederlandse zorgmarkt. In april 2021 publiceerde het Zorginstituut het advies ‘Moleculaire diagnostiek in de oncologie’. Dit advies geeft inzicht in bestaande knelpunten en mogelijke oplossingsrichtingen. De ambitie is om de moleculaire diagnostiek duurzaam in te richten in de standaard reguliere zorg. De minister omarmde dit advies en formuleerde vervolgens een vervolgopdracht aan het Zorginstituut die leidde tot het uitvoeringstraject moleculaire diagnostiek.
Resultaten uitvoeringstraject moleculaire diagnostiek
Van 2021-2023 heeft het Zorginstituut regie gevoerd op het uitvoeringstraject moleculaire diagnostiek. Hiermee heeft het Zorginstituut samen met zorgpartijen vanuit een gezamenlijke ambitie bijgedragen aan het toekomstbestendiger maken van de kankerzorg in Nederland. In het uitvoeringstraject moleculaire diagnostiek zijn belangrijke initiatieven opgezet om tot meer landelijk beleid te komen. Zo hebben de medisch oncologen en pathologen een transparante werkwijze ontwikkeld om landelijke adviezen uit te brengen over effectieve inzet van moleculaire diagnostiek bij kanker. Daarbij wordt structureler geschakeld met vertegenwoordigers van patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars. Daarnaast hebben zorgpartijen met elkaar afgesproken aan welke kwaliteitseisen moleculaire diagnostiek zorg in Nederland moet voldoen. Deze afspraken zijn vastgelegd in een kwaliteitsstandaard moleculaire diagnostiek die cyclisch wordt geactualiseerd. Alle initiatieven zijn samengebracht in het raamwerk moleculaire diagnostiek. Dit raamwerk geeft inzicht in rollen en verantwoordelijkheden van zorgpartijen om samen te werken aan passende inzet van moleculaire diagnostiek bij kanker. Eind 2023 is het uitvoeringstraject afgerond. In een brief aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) beschrijven we de resultaten en het vervolg van het traject.
Resultaten evaluatie raamwerk moleculaire diagnostiek
In de periode 2024-2026 heeft het Zorginstituut geëvalueerd hoe het raamwerk moleculaire diagnostiek functioneert in de praktijk. Alle betrokken partijen zijn geïnterviewd, en het Zorginstituut organiseerde halfjaarlijkse bijeenkomsten om de bevindingen en voortgang te bespreken.
Uit de evaluatie blijkt dat zorgpartijen elkaar dankzij het raamwerk goed weten te vinden. Er zijn verschillende landelijke adviezen gepubliceerd over passende inzet van moleculaire diagnostiek bij kanker. Zorgpartijen werken hierin meer samen. De aandachtspunten voor de toekomst gaan voornamelijk over het behoud van centrale regie en zorgen voor structurele financiering van de commissies uit het raamwerk. In de brief 'Eindevaluatie moleculaire diagnostiek’ aan het ministerie van VWS beschrijven we alle evaluatieresultaten. Daarmee sluit het Zorginstituut het uitvoeringstraject moleculaire diagnostiek af en geven we de regie terug aan het veld.
Over moleculaire diagnostiek
Moleculaire diagnostiek is een verzamelnaam voor voorspellende testen die de genetische eigenschappen van tumoren bepalen. Die zijn belangrijk voor het stellen van de diagnose, de prognose en het voorspellen van de gevoeligheid voor bepaalde geneesmiddelen tegen uitgezaaide kanker. Inzet van de juiste moleculaire diagnostiek bij de juiste patiënt op het juiste moment kan ervoor zorgen dat kostbare kankerbehandelingen nog beter worden ingezet. Of dat gemotiveerd kan worden afgezien van behandeling, omdat er geen passend geneesmiddel is.