Toekomstbestendig pakketbeheer voor goede, toegankelijke en betaalbare zorg

Het basispakket moet zorg bevatten die werkt tegen een redelijke prijs en past bij wat de patiënt nodig heeft. Tegelijkertijd is het belangrijk dat het basispakket ook in de toekomst toegankelijk blijft. Dat is waar Zorginstituut Nederland aan werkt: goede verzekerde zorg voor iedereen in Nederland, nu en in de toekomst. We noemen dat toekomstbestendig pakketbeheer.

Achtergrond

Iedereen die in Nederland woont of werkt, heeft recht op goede zorg uit het basispakket. Ons zorgstelsel is gebaseerd op solidariteit. Rijk en arm, jong en oud, gezond en ziek, in Nederland heeft iedereen toegang tot dezelfde zorg. We betalen daar allemaal aan mee, via premies en belastingen.

Tegen deze achtergrond zet het Zorginstituut in op de beweging naar meer Passende zorg. We stimuleren betrokkenen om hier aan bij te dragen en hun verantwoordelijkheid te nemen.

De principes van Passende zorg

Passende zorg is zorg die voldoet aan 4 principes: 

  • De zorg werkt en tegen een redelijke prijs. We noemen dat 'waardegedreven'.
  • De zorg komt tot stand in samenspraak tussen zorgverleners en patiënten. Patiënten moeten goed zijn geïnformeerd over alle behandelopties en de voor- en nadelen. Zo kunnen ze samen met hun arts de behandeling kiezen die het beste bij hun situatie past. Daarbij is niet behandelen ook een optie.
  • De zorg wordt zo dicht mogelijk bij de patiënt georganiseerd. Vaak is het mogelijk om een deel van de ziekenhuiszorg naar de directe omgeving van de patiënt te verplaatsen, naar wat we noemen de eerste lijn. Of om zorg digitaal aan te bieden.
  • De zorg is gericht op preventie en gezondheid in plaats van op ziekte, en vergroot de zelfredzaamheid van mensen. Een gezonde leefstijl kan veel ziektes voorkomen of uitstellen.

Passend pakketbeheer

Ook bij pakketbeheer willen we de principes van Passende zorg volgen. Dat betekent dat we het niet alleen belangrijk vinden dat de verzekerde zorg bewezen effectief is. We hechten ook waarde aan de situatie waarin in zorg wordt gegeven, aan de manier waarop en wat voor de patiënt de toegevoegde waarde is. Daarbij wegen we op onafhankelijke wijze de publieke waarden kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid. En dat doen we vanuit onze taken en bevoegdheden voor pakket en kwaliteit. Om daar invulling aan te geven en goed te kunnen aansluiten bij ontwikkelingen in de zorg, heeft het Zorginstituut eerder aanbevelingen gedaan voor ‘Toekomstbestendig pakketbeheer’. In ons jaarplan voor 2022 neemt de uitwerking van deze aanbevelingen een prominente plaats in.

Aanbevelingen voor toekomstbestendig pakketbeheer

Onze aanbevelingen gaan over minstens 4 punten die ook in de publieke belangstelling staan:

Betaalbaarheid

De betaalbaarheid van de zorg en het verzekerde pakket moeten nadrukkelijker op de maatschappelijke agenda staan. We maken een analyse en een intern advies over hoe we hier meer aan kunnen bijdragen. Aan de orde komt hoe we het begrip ’betaalbaarheid’ definiëren en welke rol het inneemt in het stelsel. Ook beschrijven we de activiteiten, het instrumentarium en de communicatie waarmee het Zorginstituut specifiek vanuit zijn taken kan bijdragen aan betaalbaarheid. Dit traject loopt tot februari 2022.

Pakketbeheer in de langdurige zorg

We ontwikkelen een visie op pakketbeheer in de langdurige zorg. Hier vindt nog maar weinig pakketbeheer plaats, omdat het doel en de inhoud van de zorg heel anders zijn dan in de curatieve zorg. Maar dat wil niet zeggen dat pakketbeheer niet mogelijk is. Het is belangrijk om hier een visie op te vormen die rekening houdt met het multidisciplinaire karakter van de zorg en met de doelstelling, namelijk vooral de kwaliteit van leven bevorderen of behouden. Een belangrijke randvoorwaarde om zicht te krijgen op mogelijke onderwerpen, is dat de kennisinfrastructuur binnen de langdurige zorg beter op orde is.

Proactiever pakketbeheer

We werken aan proactiever pakketbeheer door het Zorginstituut in het zogeheten ‘open systeem’ van het verzekerde pakket. Zowel op het gebied van bestaande zorg als van innovaties. 

Het open systeem houdt is dat het overgrote deel van de verzekerde zorg zonder tussenkomst van het Zorginstituut in het basispakket komt. Leidend voor de vergoeding door zorgverzekeraars is het oordeel van de medische beroepsgroep over de effectiviteit van de behandeling. Zo zorgt het open systeem voor een innovatie-adaptief basispakket. Maar het kan ook met zich meebrengen dat de effectiviteit van de behandeling niet altijd voldoende is onderzocht of bekend is. Of dat er geen duidelijke meerwaarde is. Of dat er onnodig hoge kosten mee gemoeid zijn. Om de betaalbaarheid en kwaliteit van het basispakket te bewaren, moeten we de inhoud van het basispakket kritisch monitoren en bevorderen dat het effectieve zorg bevat, die op een gepaste wijze wordt ingezet.

Daarom willen we proactiever sturen op het signaleren en aankaarten van risico’s voor de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van het verzekerde pakket. We ontwikkelen voor pakketbeheer een werkwijze die niet alleen toeziet op onze eigen taken, rollen en instrumenten, maar ook op de rollen en verantwoordelijkheden van zorgpartijen. Zo willen we genoemde risico’s sneller en beter inzichtelijk krijgen. Vervolgens is ook sneller duidelijk hoe we de risico’s moeten aanpakken en welke partijen daarbij een taak hebben. 

In praktische zin ondernemen we verschillende activiteiten. We sluiten actief aan op het eerste principe van Passende zorg (waardegedreven), onder andere aan de hand van 4 signalementen van Passende Zorg:

  • mensen met kanker;
  • mensen met cardiovasculaire aandoeningen;
  • GGZ; 
  • langdurige zorg.

De recent ontwikkelde methodiek ‘Risicogerichte Analyse van het Pakket’ (RAP) passen we toe op diverse onderwerpen. We zetten in op proactief begeleiden van innovaties die instromen in het pakket, zodat dit tot passende zorg leidt. Voor medische technologieën geven we een vervolg aan de pilot ‘Horizonscan Medische Technologie 2021’. Deze Horizonscan gaat over innovatieve medische technologie in de diabeteszorg. We zullen een tweede pilot starten of een uitvoeringstoets uitwerken. Al deze instrumenten op de verschillende momenten in de keten maken dat we beter in staat zijn risico’s in kaart te brengen en daar proactief in te zijn. Zodat we goede en betaalbare zorg op tijd kunnen waarborgen en er geen maatregelen achteraf nodig zijn. 

Omgaan met onzekerheid over bewijs

Bij pakketbeheer draait het allereerst om de vraag of zorg bewezen effectief is en waarde heeft voor de patiënt, tegen aanvaardbare kosten. Daarbij spelen vaak onzekerheden in de bewijsvoering. Die onzekerheden nemen toe met het groeiende aanbod van innovaties en de trend van gepersonaliseerde behandelingen. Om die onzekerheden binnen de besluitvorming over het verzekerde pakket te kunnen plaatsen, kijkt het Zorginstituut samen met het ministerie van VWS naar de gewenste en passende instrumenten voor onze pakkettaak, met oog voor toegankelijkheid én betaalbaarheid. We kijken onder meer naar de mogelijkheid om zorg tijdelijk toe laten, het waarborgen van randvoorwaarden voor gepaste inzet en verzamelen van data, en naar onderzoek om de onzekerheden te beperken. Het Zorginstituut werkt ook aan een update van de ‘stand van de wetenschap en praktijk’. Daarbij is nadrukkelijk aandacht voor het omgaan met onzekerheden bij beoordelingen en adviezen.

Voor informatie

Voor informatie over dit project kunt u contact opnemen met:

Sarah Kleijnen
E-mail: SKleijnen@zinl.nl
Telefoon: 06 - 46 16 34 16