Weblog

Kijkje in de praktijk: Tips voor herkennen en begeleiden van mensen met een licht verstandelijke beperking

Er zijn ongeveer 1,4 miljoen Nederlanders met een licht verstandelijke beperking (LVB). Zij hebben problemen om voor zichzelf te zorgen. Maar in de praktijk zijn zwakbegaafde mensen vaak moeilijk te herkennen. Op werkbezoek bij een koepelorganisatie van 200 huisartsen in het oosten van het land verzamelde Angelie van der Aalst, adviseur Zinnige Gehandicaptenzorg bij Zorginstituut Nederland een aantal interessante tips voor het herkennen en begeleiden van mensen met een LVB.

De foto toont drie projectleden van Onze Huisartsen
Drie projectleden van Onze Huisartsen

Meestal zie je aan de buitenkant niet dat iemand zwakbegaafd is. Mensen met een licht verstandelijke beperking kunnen juist mondig overkomen. Ze komen prima uit hun woorden en lijken alles te begrijpen wat je zegt. Maar vaak is dit schijn. Ze hebben wel degelijk moeite om te leren en anderen te begrijpen. Ze hebben vaak geleerd om hun beperkingen te verbergen. Hoe kun je als arts toch signaleren dat er iets niet in de haak is?

Daar hebben ze in Arnhem en omstreken iets op gevonden. Zorgverleners zijn daar, vanuit twee huisartspraktijken ondersteund door het Arnhems Fonds Achterstandswijken (AFA) en in samenwerking met koepelorganisatie ‘Onze Huisartsen’, op alle fronten aan het werk om deze mensen te herkennen en goed te begeleiden. Dit doen zij door:

  • Heldere praktijkinrichting. Dit begint al bij de website, door pictogrammen te gebruiken. Deze zijn voor mensen met een laag IQ makkelijker te begrijpen dan tekst. De website is smartphoneproof, want  mensen met een LVB zijn handiger met de telefoon dan met de computer. Ook de informatievoorziening in de praktijk is hierop aangepast, dat betekent een andere inrichting van het wachtkamerschermen en de praktijkfolder.
  • Samen opletten. De huisartsen, de praktijkondersteuners (POH’s) en de assistenten zijn in deze twee praktijken getraind in het signaleren van een lager IQ. Als een patiënt vaak zijn afspraken niet nakomt  of bijvoorbeeld snel verbaal agressief is door overvraging, weten zij dat dit te maken kan hebben met een onderliggende verstandelijke beperking. Zij tonen dan begrip en proberen te achterhalen wat er precies aan de hand is.
  • Benadering vanuit positieve gezondheid. De zorgverleners in Arnhem behandelen niet alleen gezondheidsproblemen, maar kijken ook naar andere factoren die van invloed zijn op welzijn en gezondheid. Als een patiënt spanningsklachten heeft vanwege financiële problemen, heeft het geen zin om alleen naar de stressklachten te kijken. Het is dan zeker net zo belangrijk om de financiële problemen aan te pakken.
  • Samenwerken. Bij mensen met een LVB spelen veel problemen op diverse gebieden. Vaak zijn het wijkteam, de Arts voor Verstandelijke Gehandicapten (AVG), de psychologenpraktijk of andere instanties al betrokken. Om zwakbegaafde mensen goed te kunnen begeleiden is het bovenal van belang om hen met al hun problemen en in alle facetten te zien. Daarom is samenwerking tussen verschillende domeinen en deskundigen cruciaal. Mensen met een LVB hebben vaak een voorgeschiedenis met vele faalervaringen. Het is de kunst om daar continu rekening mee te houden als je deze mensen benadert. Laat ook altijd de zorg en adviezen aansluiten op hun belevingswereld. Praktisch betekent dit bijvoorbeeld, dat je steeds moet terugvragen hoe zij de afspraken hebben begrepen. 

Communicatietips voor omgaan met LVB

De samenwerkende zorgverleners in Arnhem hebben een aantal tips die zij gebruiken voor een goede communicatie met mensen met een laag IQ:

  • Vermijd rode-lap woorden zoals ‘verstandelijke beperking, test, IQ’, want grote kans dat mensen dan afhaken. Deze begrippen werken soms te stigmatiserend. 
  • Gebruik eenvoudige taal. KISS > Keep It Super Simpel.
  • Borg alles wat je afspreekt. Neem bijvoorbeeld ook contact op met de instellingen of organisaties naar wie je verwijst (zoals een diagnostisch lab).
  • Maak advies praktisch: Koppel bijvoorbeeld een afspraak die je maakt met een patiënt aan concreet gedrag. Moet iemand bijvoorbeeld driemaal daags medicatie innemen, dan maak je dat concreet door te benoemen wanneer de medicatie ingenomen moet worden, bijvoorbeeld gekoppeld aan ontbijt, lunch en avondeten.
  • Vraag de patiënt om te herhalen wat is afgesproken. Dit noemen we de Teach-back methode. Staat er voor de volgende ochtend een afspraak gepland bij het laboratorium, dan stel je bijvoorbeeld de vraag:  “Wat ga je morgen om 10.00 uur doen?”
  • Informeer ook de apotheker over de LVB en geef eventuele communicatietips.
  • Vereenvoudig de uitnodigingen voor controles, zoals diabetes, lab etc.

Verandering begint met doen

Het lijkt heel eenvoudig, maar de huisartsen en praktijkondersteuners geven aan dat je er steeds op moet blijven letten om deze manier van communiceren vol te houden. Maar, zo zeggen zij, “het is ook een geweldige uitdaging om dit goed te doen.”

Reactie toevoegen

U kunt hier een reactie plaatsen. Ongepaste reacties worden niet geplaatst. Uw reactie mag maximaal 2000 karakters tellen.

* verplichte velden

Uw reactie mag maximaal 2000 karakters lang zijn.

Reacties

  • Ik vind het super dat daar aandacht aan wordt besteed. Meer ik mis toch wel dingen bij de tips. Zorg dat de communicatie niet snel te kinderlijk wordt want je hebt wel met mensen te maken die ook niet graag de stempel willen dragen van LVB. Ze willen zich serieus en begrepen voelen. En als ik heel eerlijk ben wil dat elk mens. En zo zou ik er nog wel een paar kunnen noemen.

    Van: M. Lübbers | 01-01-2020, 15:39

  • Waarom geldt dit alleen voor LVB’ers? In mijn beleving is IQ niet leidend, maar is EQ leidend.

    Mensen met een psychische kwetsbaarheid willen ook KISS, want informatie die niet dagelijks is kunnen we moeilijk verwerken.

    Zelfs mensen met een normaal IQ willen simpel en praktisch, want velen hebben in mijn ogen moeite met informatie verwerken, als het geen dagelijkse informatie is.

    Pas het alsjeblieft toe bij iedereen, want dat is EQ verhogend en dat is in mijn ogen wat de maatschappij massaal veel verder brengt.

    Van: Niek | 28-12-2019, 15:04

  • Interssant om te lezen, goede zaak dat deze groep beter in beeld komt,

    Van: Andre Scholten | 20-12-2019, 20:10

  • Wat een geweldig team zijn jullie om dit uit te dokteren voor deze patienten. Dit is wat zij nodig hebben. Heel veel succes in de praktijk.

    Van: Fam. J. Van Koningsbruggen | 11-12-2019, 17:14